Giao dịch phái sinh là giao dịch mua bán hợp đồng với giá dựa trên vào tài sản cơ sở. Hiện nay có 2 loại giao dịch phái sinh phổ biến là giao dịch OTC và ETD.
09:19, 25/06/2024
Hiện nay, giao dịch phái sinh nổi lên như một công cụ đầu tư đầy tiềm năng, thu hút sự chú ý của nhiều nhà đầu tư. Tuy nhiên, giao dịch phái sinh cũng tiềm ẩn một số rủi ro nhất định, nếu không hiểu rõ bản chất thì rất khó để thu lợi nhuận. Do đó, bạn cần hiểu rõ giao dịch phái sinh là gì trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Hãy cùng VTrade theo dõi thông tin chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!
Trước khi tìm hiểu chi tiết về ưu nhược điểm, phân loại, lưu ý khi đầu tư vào công cụ giao dịch phái sinh, bạn cần nắm rõ khái niệm, cũng như một số ví dụ cụ thể về hình thức này.
Phái sinh là hợp đồng có sự thoả thuận của các bên tham gia về mức giá của một tài sản cơ sở (chỉ số, mã chứng khoán,...). Còn giao dịch phái sinh nghĩa là những giao dịch mua bán hợp đồng với giá trị phụ thuộc vào giá của tài sản cơ sở. Các giao dịch sẽ được thực hiện trong tương lai nhưng giá cả và điều kiện được xác định tại thời điểm ký kết hợp đồng.
Trong hình thức giao dịch này, nhà đầu tư là người không trực tiếp sở hữu tài sản mà chỉ mua bán quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến tài sản đó. Thông thường, các công cụ mà nhà đầu tư sử dụng để giao dịch là hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi và hợp đồng quyền chọn.
Giao dịch phái sinh là gì?
Chứng khoán phái sinh là chứng khoán thứ cấp, có giá trị phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở nhằm phân tán rủi ro, bảo vệ hay tạo ra lợi nhuận. Giao dịch phái sinh trong chứng khoán bao gồm 2 loại sản phẩm chính:
Chứng khoán phái sinh là một trong ba công cụ tài chính phổ biến, xuất hiện lần đầu tiên trong giao dịch hợp đồng ô liu được thực hiện bởi nhà triết học Thales. Giao dịch phái sinh không giống như các giao dịch mua/bán chứng khoán cơ bản. Bản chất của chứng khoán phái sinh là giao dịch mua/bán các hợp đồng có giá trị dựa trên giá tài sản cơ sở.
Giao dịch phái sinh trong chứng khoán là gì?
Để hiểu rõ hơn về giao dịch phái sinh là gì, nhà đầu tư có thể tham khảo 2 ví dụ cụ thể về giao dịch phái sinh theo chiều giá tăng và giá giảm như sau:
Giao dịch phái sinh theo chiều giá tăng:
Giao dịch phái sinh theo chiều giá giảm:
Khi dự đoán đúng giá tài sản trong tương lai, nhà đầu tư sẽ thu lời từ hợp đồng phái sinh
Giao dịch phái sinh có vai trò giúp phòng ngừa rủi ro cho hoạt động đầu tư. Khi có sự lo ngại rằng giá của tài sản cơ sở sẽ biến động mạnh, nhà đầu tư thực hiện mở vị thế mua/bán sản phẩm phái sinh để giảm thiểu rủi ro. Nếu giá tài sản cơ sở sụt giảm, nhà đầu tư có thể đóng các vị thế bán để thu lợi nhuận, bù đắp cho phần giá trị thiệt hại.
Đặc biệt, giao dịch phái sinh cho phép nhà đầu tư giao dịch 2 chiều, từ đó có thể kiếm lợi nhuận ngay cả khi thị trường có xu hướng giảm. Điều này sẽ kích thích nhà đầu tư tích cực tham gia giao dịch và tăng tính thanh khoản cho thị trường tài chính. Việc mua bán hợp đồng phái sinh diễn ra liên tục cũng giúp nhà đầu tư dễ dàng thực hiện các giao dịch mà không cần chờ đợi để tìm kiếm người mua/bán tài sản cơ sở.
Với khả năng gia tăng cơ hội sinh lời, giao dịch phái sinh đang ngày càng phát huy vai trò giữ chân nhà đầu tư. Bên cạnh đó còn góp phần làm giảm áp lực bán tháo trên thị trường.
Công cụ phái sinh giúp phòng ngừa rủi ro hiệu quả cho nhà đầu tư
Giao dịch phái sinh mang đến nhiều lợi ích cho nhà đầu tư, song cũng tồn tại một số hạn chế nhất định. Để hiểu rõ hơn về ưu - nhược điểm của giao dịch phái sinh là gì, nhà đầu tư có thể tham khảo một số đặc điểm sau đây.
Giao dịch phái sinh giúp nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro hoặc đầu cơ trên thị trường. Giả sử nhà đầu tư A sở hữu mã cổ phiếu X có giá 15.000 đồng và đang muốn bán. Lúc này, một nhà đầu tư B muốn mua cổ phiếu này thông qua hợp đồng tương lai. Thỏa thuận giá cho cổ phiếu X là 30.000 đồng và thời gian đáo hạn là 30 ngày sau.
Dựa vào hợp đồng tương lai, người mua sẽ kỳ vọng giá tài sản cơ sở trong tương lai sẽ tăng để mua với giá hời. Trong khi đó, người bán lại mong muốn giá giảm để bán với giá tốt hơn trên thị trường. Nếu biết lựa chọn thời điểm giao dịch thích hợp, các bên tham gia vào hợp đồng phái sinh sẽ có cơ hội kiếm lợi nhuận như kỳ vọng.
Ưu điểm của giao dịch phái sinh là gì? Đó là công cụ phòng ngừa rủi ro hoặc đầu cơ trên thị trường
Nhà đầu tư sẽ gặp phải thua lỗ nếu như xu hướng thị trường trong tương lai không giống với dự đoán. Chẳng hạn như việc nhà đầu tư A kỳ vọng giá cổ phiếu X sẽ tăng trong tháng tiếp theo. Lúc này, nhà đầu tư A quyết định mua cổ phiếu X thông qua giao dịch phái sinh. Tuy nhiên, đến ngày đáo hạn thì giá cổ phiếu X không tăng mà còn sụt giảm, khiến cho người mua phải chịu thua lỗ.
Giao dịch phái sinh yêu cầu người tham gia phải bổ sung ký quỹ khi số tiền trong tài khoản bằng hoặc thấp hơn mức duy trì. Họ sẽ nhận được lệnh gọi ký quỹ từ công ty chứng khoán đề nghị nộp thêm tiền hoặc tăng lượng chứng khoán thế chấp. Nếu không bổ sung ký quỹ kịp thời thì vị thế đầu tư bị đóng ngay lập tức, dẫn đến thua lỗ hay nguy cơ phá sản.
Nhược điểm khi đầu tư phái sinh là gì? Nếu xu hướng thị trường không đúng với dự đoán, nhà đầu tư sẽ bị thua lỗ
Hiện nay, giao dịch phái sinh được chia thành 2 hình thức chính là giao dịch OTC và giao dịch ETD.
Giao dịch OTC (Over The Counter) là hoạt động giao dịch chứng khoán phi tập trung. Các hợp đồng phái sinh sẽ được giao dịch dựa trên hình thức trao đổi hoặc thỏa thuận giá bởi các bên liên quan. Thị trường OTC không có mặt bằng giao dịch cố định và không có sự tham gia của bất kỳ bên trung gian nào khác.
Các sản phẩm thường được giao dịch trên thị trường OTC là hoán đổi tài chính, thỏa thuận kỳ hạn, quyền chọn đặc biệt,... Hoạt động giao dịch trên thị trường OTC thường diễn ra riêng tư, không được kiểm soát và những thông tin liên quan khá phức tạp.
Trên thị trường OTC, hợp đồng phái sinh giao dịch theo hình thức trao đổi hoặc thỏa thuận giá giữa các bên
Giao dịch phái sinh được thực hiện tại sàn trong tiếng Anh còn gọi là Exchange Traded Derivative (ETD). Đây là những hoạt động giao dịch phái sinh trên sàn giao dịch đặc biệt hoặc các sàn giao dịch khác. Hiện nay, trao đổi qua sàn - ETD đang dần phổ biến và được nhiều người sử dụng hơn so với giao dịch OTC.
ETD đưa ra các điều khoản và quy định được tiêu chuẩn hóa, giúp nhà đầu tư dễ dàng xác định loại hợp đồng phái sinh phù hợp. Các thông tin giao dịch được công bố trên ETD một cách công khai, đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng. Bên cạnh đó, ETD cũng là một công cụ giúp nhà đầu tư xác định mức lãi lỗ hàng ngày, từ đó điều chỉnh chiến lược giao dịch kịp thời.
Thời gian giao dịch phái sinh được quy định cụ thể cho từng phiên như sau.
Phiên sáng:
Phiên chiều:
Trong đó, thời gian nghỉ trưa kéo dài từ 11h30 - 13h và thời gian đóng cửa thị trường giao dịch là 14h45.
Trước khi tham gia vào phiên giao dịch, nhà đầu tư cần nắm rõ thời gian giao dịch phái sinh
Việc nắm bắt và hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giao dịch phái sinh sẽ hỗ trợ nhà đầu tư đưa ra quyết định giao dịch đúng đắn và hiệu quả. Cụ thể, các yếu tố chính ảnh hưởng đến giao dịch phái sinh là gì?
Thông tin về kinh tế vĩ mô luôn có những ảnh hưởng nhất định đến thị trường chứng khoán phái sinh, kể cả tác động trực tiếp hay gián tiếp.
Chỉ số tăng trưởng GDP phản ánh sức khỏe của nền kinh tế thị trường, gây ảnh hưởng trực tiếp lên quyết định đầu tư
Các thông tin kinh tế trong nước như sự kiện tài chính, văn kiện, văn bản hay điều luật mới được ban hành, sửa đổi, bổ sung,... cũng sẽ ảnh hưởng đến thị trường phái sinh.
Những tin tức về ngày đáo hạn, ngày bắt đầu giao dịch, thay đổi tỷ lệ đặt cọc hay điều chỉnh về thuế, phí giao dịch đều có những tác động nhất định đến tâm lý và quyết định giao dịch của nhà đầu tư.
Yếu tố về lượng cung - cầu có tác động mạnh mẽ lên hợp đồng phái sinh.
Tỷ lệ cung - cầu có ảnh hưởng to lớn đến giá cả tài sản trên thị trường
Để tối ưu hóa lợi nhuận và hạn chế tối đa rủi ro thua lỗ, nhà đầu tư phải chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi giao dịch phái sinh. Dưới đây là một số vấn đề mà nhà đầu tư cần trang bị cho bản thân trước khi tham gia giao dịch:
Nhà đầu tư cần lựa chọn cách giao dịch phái sinh phù hợp với phong cách và đặc thù công việc của bản thân
Trước khi tham gia ký kết hợp đồng phái sinh, nhà đầu tư cần lưu ý về một số vấn đề quan trọng sau đây:
Nhà đầu tư cần giữ vững tâm lý trong suốt quá trình giao dịch phái sinh, tránh đưa ra quyết định theo cảm xúc
Tóm lại, giao dịch phái sinh có thể mang đến cho nhà đầu tư nguồn lợi nhuận hấp dẫn. Tuy nhiên, đi kèm với lợi ích sẽ là một số rủi ro tiềm ẩn, đòi hỏi nhà đầu tư phải trang bị kỹ càng trước khi tham gia giao dịch. Hy vọng bài viết trên đã giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về khái niệm giao dịch phái sinh là gì. Đừng quên theo dõi website của VTrade để cập nhật thêm các kiến thức bổ ích khác nhé!